Kunstfotografie, ook wel fine art fotografie genoemd, is fotografie als artistiek medium. Het doel is een idee, een boodschap of een emotie uit te drukken. De camera is daarbij gereedschap, zoals het penseel dat is voor een schilder. Waar documentaire en journalistieke fotografie de werkelijkheid willen vastleggen, zoekt de kunstfotograaf wat daaronder ligt: een laag, een gevoel, een schoonheid die niet vanzelf zichtbaar is. cavac
Een korte geschiedenis
De vraag of fotografie kunst kan zijn, is bijna zo oud als het medium zelf. In de Victoriaanse tijd enscèneerden Julia Margaret Cameron en Oscar Rejlander uitgebreide scènes die aan schilderijen deden denken. Rond 1900 groeide daaruit het pictorialisme. De pictorialisten waren de eersten die als kunstenaar gezien wilden worden, en de beweging geldt als het begin van de kunstfotografie. Hun beelden kenmerkten zich door zachte focus en veel aandacht voor compositie en licht. What is Fine Art Photography? Definition, History & Techniques +2
Een sleutelfiguur was Alfred Stieglitz. In 1902 richtte hij de Photo-Secession op en van 1903 tot 1917 gaf hij het tijdschrift Camera Work uit. Dat blad werd met zorg gedrukt, met handgedrukte fotogravures op fijn Japans papier. In 1905 opende hij samen met Edward Steichen galerie 291 in New York. Zijn werk had effect: in 1924 nam het Museum of Fine Arts in Boston 27 van zijn foto’s op, voor het eerst in een grote Amerikaanse museumcollectie. Opvallend genoeg omarmde Stieglitz zowel de zachte focus van de pictorialisten als de ‘rechte’ fotografie die hij zelf maakte. Kunstfotografie is dus nooit één stijl geweest, eerder een houding. Alfred Stieglitz(1864-1946) +3
Het begint met een idee
Een kunstfoto ontstaat zelden bij toeval. Elk detail is bedoeld: hoe je kadreert, belicht en presenteert, hangt af van wat je wilt uitdrukken, en niet alleen van wat er voor de lens gebeurt. Daar gaat vaak veel voorbereiding aan vooraf. De fotograaf kleurt de werkelijkheid in met eigen keuzes, in compositie, licht en kleur of in de nabewerking. Zo toont het beeld niet hoe iets was, maar hoe het voelt. Het hoeft niets te verkopen en niets te bewijzen. Het nodigt de kijker uit om stil te staan en zelf iets te vinden. filmdaft
Registreren of verbeelden
Het verschil met gewone fotografie zit in de bedoeling. Bij documentaire fotografie staat de gebeurtenis centraal en blijft nabewerking beperkt, om de feiten te respecteren. Bij kunstfotografie staat de maker centraal en is het beeld een taal. De nabewerking is vrij en het resultaat kan thuishoren in een galerie of museum. Een scherpe grens is er niet. Er bestaat geen algemeen aanvaarde definitie, het begrip verschuift mee met cultuur en tijd. filmdaft
Techniek en presentatie
Om een visie kracht bij te zetten kiezen kunstfotografen soms voor verfijnde technieken en soms juist voor bewuste soberheid: lange sluitertijden, felle contrasten, zwart-wit. Ook de presentatie telt mee. Een afdruk op hoogwaardig fine art papier, met een eigen textuur, maakt het beeld af. Veel fotografen schrijven bij een project een artist statement, om hun bedoeling en keuzes toe te lichten. filmdaft
Kunstfotografie in Nederland
Ook hier heeft de fotografie een eigen plek veroverd. Foam in Amsterdam en het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam gelden als twee van de belangrijkste fotografiemusea van het land. Het Stedelijk Museum toonde en verzamelde al vanaf 1936 fotografie en stelde in 1976 Els Barents aan als eerste conservator fotografie. Het Nederlands Fotomuseum opende in 2021 een permanente galerij met 99 beelden die Nederland het best vertegenwoordigen. Dutch photography museums: Two places to visit in Amsterdam and Rotterdam +2
Sources:
- Christie’s: 5 things to know about Pictorialism
- Wesleyan University: Camera Work and American Pictorial Photography
- Norton Simon Museum: Alfred Stieglitz
- University of Notre Dame: Pictorialism exhibit
- FilmDaft: What is Fine Art Photography?
- Macfilos: Dutch photography museums
- DutchNews: 99 iconic Dutch photographs
- Over Foam en Huis Marseille (Oog & Oor, 2015)
